A D ORION SARAJEVO

Dobrodošli na blog astronomskog društva ORION Sarajevo


03.12.2008.

OKULTACIJA VENERE

Prvi decembar je zaista bio dan za sjećanje. Prekrasna okultacija Venere (pomračenje Venere Mjesecom) mogla se uprkos djelimično oblačnom nebu, svo vrijeme posmatrati iz Sarajeva. Golim okom je prizor bio zaista fascinantan, a dvogled ili teleskop su pružali još ljepši prizor. Iako smo obavili u novinama da će se pojava desiti, mnogi su je vidjeli i bez informacije jer se i površnim pogledom moglo uočiti da se dešava nešto neobično. Mjesečev srp i Venera su mogli svakome objasniti otkuda ta simbolika na zastavama mnogih zemalja.

Naš član Rijad Drino napravio je jedan veoma kvalitetan snimak neposredno pred početak okultacije. Korištena je foto-kamera Nikon D80, objektiv AF S Nikkor 18-200. Naše čestitke.

21.11.2008.

NOVI DOKAZI O POSTOJANJU VODE NA MARSU

Američka letjelica koja orbitira oko Marsa, "Mars Reconnaissance orbiter" otkrio je ogromne količine vode u vidu podzemnih lednjaka. Poseban radar čiji valovi prodiru ispod stjenovite površine crvene planete, utvrdio je da se u oblasti Hellas Basin na južnoj hemisferi Marsa, ispod tankog površinskog sloja stijena nalaze podzemni rezervoari smrznute vode. Karakteristike odbijanja radarskog snopa su upravo onakve kakve se dešavaju kada on nailazi na led. Slične strukture otkrivene su ranije na Antarktiku. Ukoliko se u potpunosti potvrdi otkriće da se u umjerenim širinama, a ne samo na polovima Marsa nalazi voda, to će imat veliki značaj za buduću kolonizaciju Marsa.

Sl. Umjetnička vizija lednjaka na Marsu.

17.11.2008.

KONAČNO, PLANETSKI SISTEM POPUT NAŠEG

Iako je različitim metodama do sada otkriveno blizu 300 planeta oko drugih zvijezda, većina njih nije ličila na naš Sunčev sistem. Najveći dio tih planeta su plinoviti divovi koji su veoma blizu matičnih zvijezda. Sada je, naporima tima sa Havaja koji su koristili velike teleskope "Keck" i "Gemini North", prvi put snimljen vansolarni planetski sistem sa tri planete koje su 7, 10 i 10 puta masivnije od Jupitera, a nalaze se na udaljenostima od 24, 37 i 67 astronomskih jedinica od svoje zvijezde. (1 astronomska jedinica je približno 150 miliona km tj. udaljenost Zemlja-Sunce). Ove planete kruže oko mlade, vruće plave zvijezde HR 8799 koja se nalazi u sazviježđu Pegaz i udaljena je oko 140 svjetlosnih godina.

Astronomi smatraju da se u bogatom oblaku prašine i plinova oko ove zvijezde rađaju ili su se već rodile i planete slične Zemlji. Za ovo snimanje korištena je adaptivna optika koja ispravlja atosferske turbulencije i infracrvenbo područje.

Izvor: Christian Marois & Bruce Macintosh, W.M.Keck and Gemini observatories.

14.11.2008.

ZVJEZDANA RAĐAONICA U ŠKORPIONU

Astronomija milimetarskih i podmilimetarskih valova može da pruži nova saznanja o rađanju zvijezda. Ovo područje spektra u najvećem dijelu upija zemljina atmosfera (posebno vodena para) pa se radio teleskopi koji registriraju ove valove moraju postavljati na izuzetno suha mjesta i što veće nadmorske visine. U okviru projekta ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array- ili Atakama veliki milimetarski/podmilimetarski niz) planira se postavljanje 60 antena prečnika 12 metara. One će biti raspoređene i do međusobnih daljina od 16 km i formirati divovski teelskop izuzetne preciznosti. Jedna antena je već u probnom radu i daje prve rezultate. Smještena je na platou Chajnantor u čileanskoj pustinji Atacama na nadmorskoj visini od 5100 m.

U okviru projekta APEX (Atacama Pathfinder Experiment) koji je plod saradnje  Max-Planck-Institute for Radio Astronomy (MPIfR), Onsala Space Observatory (OSO) ESO (Evropska južna opservatorija) objavljen je snimak područja RCW120 u sazviježđu Škorpiona. Ova struktura je oko 4200 svjetlosnih godina udaljeno od Sunca. Na snimku se vidi šireći mjehur ioniziranog plina prečnika oko 10 svjetlosnih godina. Podmilimetarski valovi su ključni za opažanje veoma hladne materije.

Vruća masivna zvijezda u središtu emitira ogromne količine ultraljubičastog zračenje. Ono ionizira okolni plin i na snimku se vidi kao crveno svjetlucanje jer se radi uglavnom o vodiku. Šireći se u okolni prostor udarni val gura sloj okolnog hladnog međuzvjezdanog plina i prašine. U tom sloju dolazi do nestabilnosti i stvaranja gušćih zgušnjenja u kojima se rađaju nove zvijezde. Iako su ovi hladni oblaci na  temperaturama od -250 stepeni celzija, njihovo slabašno svjetlucanje se „vidi“ u podmilimetarskom području. Sjaj pojedinih zgušnjenja je i mjera njihove mase pa se mogu posmatrati procesi formiranja zvijezda malih masa što prije nije bilo moguće.

Podmilimetarska „slika“ je predstavljena plavo, a crvena područja su snimci u H alfa liniji vodika (SuperCosmos H-alpha survey).

MM
 
Izvor: ESO/APEX/DSS2/SuperCosmos/Deharveng(LAM)/Zavagno(LAM)

10.11.2008.

NAJDUBLJI POGLED SA ZEMLJE NA RUB VIDLJIVOG SVEMIRA

Astronomi sa Južne Evropske Opservatorije (ESO) su pomoću instrumenta "Very Large Telescope" prečnika 8,2 metra načinili do sada najdublji prodor ka rubu vidljivog svemira sa površine Zemlje. U ultraljubičastom dijelu spektra snimana je mala oblast neba poznata kao "Chandra Deep Field South". To je jedna od nekoliko izabranih zona gdje nema upijajućih utjecaja međuplanetarne prašine, prašine i plinova naše galaksije ili prisustva neke sjajnije zvijezde. Ovakve zone su izuzetno važne zbog toga što svemir u ma kom pravcu, u dovoljno velikim razmjerima, izgleda isto. Oblast prečnika 14,1 x 21,6 uglovnih minuta prikazuje pravo more galaksija. Gotovo svaka mrljica ili tačka je neka daleka galaksija, a one su u prosjeku miliajrdu puta slabijeg sjaja od najslabijih zvijezda vidljivih golim okom. Na snimku vidimo svemir star svega 2 milijarde godina. Ekspozicija je iznosila oko 40 sati (kumulativno se skupljala svjetlost na detektore). Izučavanje ove oblasti daje nam šansu da istražujemo strukturu ranog svemira, evoluciju galaksija i razna druga pitanja.

MM

Izvor: ESO/Mario Nonino, Piero Rosati & ESO GOODS Team

03.11.2008.

POTRAGA ZA ANTIMATERIJOM PREOSTALOM NAKON VELIKOG PRASKA

Sva dosadašnja astrofizička istraživanja pokazuju u svemiru susrećemo samo materiju a ne i antimateriju. Ovdje isključujemo sporadično pojavljivanje neznatnih količina antičestica u različitim visokoenergetskim procesima kakvi su relativistički mlazevi koji se rađaju u akrecionim diskovima oko crnih jama i pulsara. U trenutku Velikog praska, prema sadašnjim modelima, stvorena je jednaka količina materije i antimaterije. Bilo bi logično da je došlo do anihilacije tj. međusobnog „poništavanja“ čestica i njihovih odgovarajućih antičestice uz oslobađanje energije u vidu fotona. Zašto je onda naš svemir građen gotovo isključivo od materije? Ništa nam ne ukazuje da postoje objekti koji su građeni od antimaterije. Različiti efekti bi nam to potvrdili. Vidjeli bi posljedice anihilacije na granicama dodira pojedinih međuzvjezdanih oblaka ili skupova galaksija. Očigledno je da je u momentu rađanja svemira postojala asimetrija između materije i antimaterije. Ta činjenica ima i duboke kosmološke implikacije. Sve to nas vodi zaključku da velike oblasti građene samo od antimaterije ne postoje u onome što zovemo vidljivi svemir. Zbog čega imamo samo materiju i veoma malo antimaterije? Očigledno je da postoji neki mehanizam kojim se proizvodi više materije od antimaterije. Teorijski proračuni pokazuju da postoji asimetrija između materije i antimaterije u odnosu jedan dio u 10 milijardi, odnosno, na 10 milijardi čestica antimaterije dolazi 10 milijardi i jedna čestica materije. (Po nekim autorima radi se o milijardi i jednoj čestici prema milijardi antičestica). Tih po 10 milijardi parova anihilira, ostaje jedna čestica materije i 10 milijardi fotona. Materijalnost našeg svemira objašnjava se u okvirima teorija simetrije, narušavanja pariteta itd. U što ovdje nećemo ulaziti.  

 

Koristeći podatke koje prikupljaju NASA-ina “Chandra X-ray Observatory” i “Compton Gamma Ray Observatory” neki astrofizičari pokušavaju da pronađu ostatke prvobitne antimaterije koji su trebali preživjeti nakon Velikog praska. Proces naglog širenja svemira (inflacija) daje mogućnost razdvajanja “grudvi” materije od antimaterije, prije nego li dođe do anihilacije i to do daljina većih od prečnika vidljivog svemira. Ova istraživanja vodi Gary Steigman iz Ohio State University. Pogodan objekat za ovo je skup galaksija poznat kao “Metak” (Bullet). Tu se radi o sudaru dva skupa galaksija koji su udaljeni oko 3,8 milijardi svjetlsonih godina. Međusobni zvijezdani sudari su rijetki ali se zato sudaraju ogromni oblaci plinova i prašine i pri tome se oslobađaju kolosalne količine energije. U slučaju da pri sudaru ima anihilacije tada bi se uz rentgenske zrake oslobađala i dovoljna količina gama zraka. Rezultati su za sada negativni (gama zraci nisu registrirani), a u nauci i negativan rezultat predstavlja otkriće. Na redu su i drugi skupovi gdje se dešavaju ovakvi sudari koji bi eventualno u svom sastavu imali veće količine antimaterije. Eventualni pronalazak antimaterije u svemiru pomogao bi naučnicima da ustanove koliko dugo je trajala inflatorna faza svemira što bi nas približilo najranijim počecima univerzuma.

MM

Izvor fotografije: Rentgensko područje: NASA/CXC/CfA/M.Markevitch et al; Optičko područje: NASA/STScI:Magellan/U.Arizona/D. Clowe et al.

 

31.10.2008.

"Hubble" ponovo u pogonu

Nakon tehničkih problema koji su uspješno riješeni,  "Hubble svemirski teleskop" američke NASA-e vratio se na svoje dužnosti. Jedan od prvih objekata u koji je bila uperena glavna radna kamera teleskopa (Wide Field Planetary Camera 2) bio je par galaksija koje su u međusobnoj gravitacionoj interakciji. Snimanje je obavljeno u noći 27-28 oktobra 2008. Par ima oznaku Arp 147, nalazi se u sazviježđu Kit i od Zemlje je udaljen oko 400 miliona svjetlsonih godina. Galaksije podsjećaju na izgled broja "10". Lijeva galaksija, koju posmatramo sa strane, ne izgleda previše narušena gravitacionim silama svog susjeda. Desna galaksija pretrpjela je značajne promjene i pojavljuje se u vidu prstena u kome su se odvijaju intenzivna rađanja novih zvijezda. Gravitacione sile lijeve galaksije su bile "okidač" za ove procese koji se dešavaju u oblacima plinova i prašine, poput neke lančane reakcije.

MM

Izvor: NASA, ESA & M.Livio (STScI)

31.10.2008.

James Bond, agent 007 na Južnoj Evropskoj opservatoriji

Večeras će se u Londonu održati kraljevska premijera najnovijeg (dvadeset drugog) filma iz serijala o Jamesu Bondu, agentu 007. Ono što je za nas interesantno je da se ključni dijelovi filma odvijaju na brdu Paranal gdje su smještena 4 VLT (Veoma velika teleskopa) prečnika od po 8,2 m Južne Evropske opservatorije. Za vanske scene korištena je zona oko astronomskog hotela gdje su inače smješteni gostujući astronomi i osoblje opservatorije. Ova futuristička građevina naziva se "Biser pustinje" i zbog nadmorske visine (2600m) ima vlastitu atmosferu poput aviona. Oblast u kojoj je smještena opservatorija je čileanska pustinja Atacama koja se smatra najsuhljim mjestom na planeti i za to je pogodna za astronomska istraživanja. Film "QUANTUM SOLACE" (ili "Kvantna utjeha" ako mi dobro prevodimo naslov filma, a neka nas neko popravi ako ima bolju ideju ili bolje zna) će se nakon Londona početi prikazivati širom svijeta.  

p.s. Vidimo da su u Hrvatskoj naslov preveli kao "Zrno utjehe" pa bi u nasem slucaju moglo i "Kvant utjehe".

31.10.2008.

OČI UPERENE KA NEBU – 400 godina teleskopskih otkrića

 

Kao što smo vas ranije obavjestili Generalna skupština Ujedinjenih nacija je 20. decembra 2007. godine donijela Rezoluciju o proglašenju 2009. godine za MEĐUNARODNU ASTRONOMSKU GODINU (International Year of Astronomy – IYA2009). Glavni koordinatori pripreme i realizacije ovog globalno značajnog  projekta popularizacije astronomije i svemira su Internacionalna astronomska unija (IAU) i UNESCO.  Bosna i Hercegovina se pridružila ovoj planetarnoj proslavi.

U okviru IYA2009 pokrenut je niz projekata a tu su i posebni projekti od kojih su neki komercijalni.  Jedan od posebnih projekata će se implementirati u Bosni i Hercegovini. Radi se o filmu Oči uperene ka nebu (Eyes on the Skies) koji načinjen u standardnom DVD formatu. On se bavi svim aspektima teleskopa – njegovim historijskim razvojem, naučnim značajem, tehnološkim prodorima, kao i ljudima koji stoje iza ovog izuma, njihovim trijumfima i greškama. Poglavlja su: Novi pogledi na nebo, Veće znači i bolje, Spas je u tehnologiji, Od srebra do silicija, Gledanje nevidljivog, Izvan Zemlje, Šta je slijedeće?

Kroz DVD vas vodi dr J. tj. dr Joe Liske, profesionalni astronom sa Južne Evropske opservatorije (ESO) i domaćin video dijela koji je načinjen Hubble-ovim svemirskim teleskopom. Ovo izuzetno djelo je povijest posmatračke astronomije i prilika da se vide na djelu najmoderniji  teleskopi današnjice. Trajanje filma je oko jedan sat.  Film je zahvaljujući trudu AD Orion titlovan na bosanski jezik. Uz pomoć sponzora nabavit će se izvjesna količina koja će se podijeliti po školama, a dio će biti moguće nabaviti preko Astronomskog društva Orion. O svemu tome svi zainteresirani bit će obavješteni na vrijeme.

U pripremi je posebna brušara o svim projektima i akcijama koji će se realizirati u BiH (ili pokušati realizirati). Aktiviranjem web stranice AD Orion koje se očekuje uskoro, brošura i drugi materijali koji se odnose na IYA2009 bit će dostupni za "skidanje".

 

30.10.2008.

NOVA OTKRIĆA O CRNIM JAMAMA

Jedan međunarodni tim astrofizičara objavio je rezultate najnovijih istraživanja dva tijesna zvjezdana sistema (sistemi u kojima su zvijezda i pratilac veoma blizu jedni drugome). U svakom od njih nalazi se normalna zvijezda i crna jama. Zbog međusobne blizine (nekoliko miliona km u ova dva slučaja) materija sa normalne zvijezde ističe i velikim brzinama spiralno pada ka masivnoj crnoj jami (desetak puta masivnijoj od Sunca). Ta materija je plazma koja zbog svog naelektrisanja proizvodi moćna magnetna polja. Iz područja akrecionog diska oko crne jame dopiru raznovrsna zračenja. Dosadašnja istraživanja su ukazivala da u rentgenskim zracima emisije iz ovakvih područja nisu konstantne, već neprekidno svjetlucaju sa različitim intenzitetom.

Koristeći novu brzu kameru (20 snimaka u sekundi) na Veoma velikom teleskopu (VLT) Južne evropske opservatorije (ESO) astronomi su po prvi puta registrirali svjetlucanja i u području vidljive svjetlosti. Njihovo poređenje sa treperenjem rentgenskih zraka omogućava prodor u razumjevanju prirode crnih jama i njihovih okolina. Istraživanja se odnose na objekte GX 339-4 i SWIFT J1753.5-0127. Za rentgenska posmatranja korišten je NASA satelit "Rossi X-ray Timing Explorer". Izvor informacije i slike: ESO/L.Calcada.

MM

 

 


Stariji postovi

<< 12/2008 >>
nedponutosricetpetsub
010203040506
07080910111213
14151617181920
21222324252627
28293031

LINKOVI



MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
22866

Powered by Blogger.ba